آسپرین و پیشگیری از زوال عقل

خبر ارتباط آسپرین با کاهش خطر زوال عقل، برای خانواده‌هایی که نگران سلامت حافظه عزیزانشان هستند، امیدبخش است. اما آیا این خبر یعنی سالمندان باید مصرف روزانه آسپرین را شروع کنند؟ پاسخ فعلاً منفی است. یافته تازه، درباره یک زیرگروه ژنتیکی خاص است و در همان گروه، خونریزی جدی هم بیشتر شده است.

در این مطلب از ضربانساز، نتیجه پژوهش را به زبان ساده مرور می‌کنیم تا تفاوت میان یک یافته امیدوارکننده و توصیه قابل‌اجرا برای مصرف دارو روشن شود.

پژوهش تازه چه چیزی را بررسی کرده است؟

پژوهش منتشرشده در سپتامبر ۲۰۲۶ در مجله Alzheimer's & Dementia، داده‌های ژنتیکی ۱۳٬۵۴۱ شرکت‌کننده مطالعه ASPREE را بررسی کرده است. پژوهشگران می‌خواستند بدانند آیا ویژگی‌های ژنتیکی می‌توانند پاسخ افراد به آسپرین را از نظر بروز زوال عقل و خونریزی تغییر دهند.

در این تحلیل، امتیازهای ژنتیکی مرتبط با تعداد پلاکت توجه پژوهشگران را جلب کردند. در بالاترین یک‌پنجم این امتیاز، نسبت خطر زمانی بروز زوال عقل برای آسپرین در مقایسه با دارونما ۰٫۲۸ گزارش شد؛ در عین حال، نسبت خطر خونریزی عمده ۲٫۱۳ بود. نویسندگان نتیجه را «فرضیه‌ساز» دانسته‌اند؛ یعنی یافته‌ای برای آزمون در پژوهش‌های بعدی، نه دستور درمان. منبع: مقاله اصلی در PubMed

اعداد مطالعه چه می‌گویند؟

طبق گزارش دانشگاه موناش، در زیرگروهی که امتیاز ژنتیکی مرتبط با تعداد پلاکت آن‌ها در بالاترین ۲۰ درصد قرار داشت، نتایج زیر مشاهده شد:

این درصدها مربوط به دوره بررسی پژوهش‌اند؛ نباید آن‌ها را خطر سالانه یا احتمال مادام‌العمر هر سالمند در نظر گرفت. همچنین، نتایج این زیرگروه را نمی‌توان به همه مصرف‌کنندگان آسپرین تعمیم داد. منبع: گزارش دانشگاه موناش، بازنشر در Medical Xpress

تفاوت کاهش نسبی و کاهش مطلق خطر چیست؟

برای فهم تیتر «۷۰ درصد کاهش»، دو جور می‌توان به همان اعداد نگاه کرد:

کاهش نسبی: اختلاف ۳٫۳ و ۱، تقسیم بر ۳٫۳، حدود ۷۰ درصد می‌شود. این همان عددی است که در تیتر خبر دیده می‌شود.

تفاوت مطلق: میزان ابتلا از ۳٫۳ درصد به ۱ درصد رسیده؛ یعنی ۲٫۳ واحد درصد اختلاف.

برای ملموس شدن، اگر این درصدها را صرفاً به مقیاس هزار نفر تبدیل کنیم، حدود ۳۳ مورد در برابر ۱۰ مورد زوال عقل به دست می‌آید؛ یعنی ۲۳ مورد کمتر. از طرف دیگر، خونریزی جدی حدود ۲۱ مورد در برابر ۴۴ مورد خواهد بود؛ یعنی ۲۳ مورد بیشتر. این یک بازبیان محاسباتی از درصدهاست، نه تعداد واقعی شرکت‌کنندگان یا پیش‌بینی نتیجه درمان هزار فرد جدید.

برابری عددی این دو اختلاف، به معنای برابر بودن اهمیت بالینی آن‌ها نیست. شدت پیامدها، زمان وقوع و شرایط هر فرد متفاوت است؛ با کم کردن ساده یک عدد از دیگری نمی‌توان درباره سود نهایی دارو تصمیم گرفت.

آیا امتیاز ژنتیکی همان تعداد پلاکت در آزمایش خون است؟

خیر. امتیاز چندژنی از اطلاعات مربوط به چندین تفاوت ژنتیکی ساخته می‌شود؛ آزمایش شمارش خون، تعداد پلاکت موجود در خون را اندازه می‌گیرد. بنابراین، بالا بودن پلاکت در یک آزمایش معمول، به‌خودی‌خود نشان نمی‌دهد که فرد در زیرگروه این پژوهش قرار دارد.

این مطالعه نیز هنوز یک روش تأییدشده برای انتخاب افراد مناسب جهت پیشگیری از دمانس با آسپرین ارائه نکرده است. فعلاً نمی‌توان از نتیجه یک آزمایش معمول یا آزمایش ژنتیک تجاری، نسخه مصرف آسپرین استخراج کرد. منبع: روش و نتیجه‌گیری مقاله اصلی

چرا این یافته به توصیه عمومی تبدیل نمی‌شود؟

مطالعه اصلی ASPREE، سالمندان فاقد دمانس و بیماری قلبی‌عروقی شناخته‌شده را وارد کارآزمایی کرده بود. در بررسی کلی شرکت‌کنندگان، آسپرین با دوز پایین، کاهش خطر زوال عقل یا افت شناختی را نشان نداد. منابع: معرفی مطالعه موناش و مؤسسه ملی سالمندی آمریکا

یافته تازه، بررسی دقیق‌تر تفاوت پاسخ‌ها در زیرگروه‌هاست. گزارش موناش تأکید می‌کند که نتیجه باید در مطالعات دیگر و سپس کارآزمایی ویژه افراد دارای این ویژگی ژنتیکی بررسی شود. پرسش مهم آینده فقط این نیست که «آیا زوال عقل کمتر می‌شود؟»؛ باید روشن شود چه کسانی، با چه میزان خطر خونریزی، از درمان سود خالص می‌برند. منبع: گزارش دانشگاه موناش

اگر سالمند از قبل آسپرین مصرف می‌کند، چه کنیم؟

بر اساس این خبر، آسپرین را خودسرانه شروع، قطع یا کم‌وزیاد نکنید. مصرف دارو برای پیشگیری از زوال عقل، با مصرف آن به دلیل یک بیماری قلبی‌عروقی یا سابقه بعضی سکته‌ها یکسان نیست. پژوهشگران ASPREE نیز تأکید کرده‌اند که یافته‌های سالمندان سالم را نباید مستقیماً به افرادی تعمیم داد که به توصیه پزشک آسپرین می‌خورند. منبع: توضیحات رسمی ASPREE

در گفت‌وگو با پزشک، این پرسش‌ها کمک‌کننده‌اند: علت تجویز آسپرین چیست؟ با توجه به سابقه بیماری و داروهای دیگر، ادامه آن چه فایده و خطری دارد؟ آیا نسخه نیاز به بازبینی دارد؟

اگر مراجعه حضوری برای سالمند دشوار است، می‌توانید برای بررسی امکان معاینه و مرور داروها، از طریق صفحه ویزیت پزشک در منزل ضربانساز در مشهد اقدام کنید. تصمیم درباره دارو باید پس از ارزیابی شرایط فرد گرفته شود.

برای سلامت مغز، امروز روی چه چیزهایی تمرکز کنیم؟

سلامت شناختی فقط به یک دارو وابسته نیست. پیگیری فشار خون و بیماری‌های زمینه‌ای، تحرک متناسب با توان فرد، تغذیه متعادل، خواب کافی و حفظ ارتباط اجتماعی، بخش‌هایی از مراقبت روزمره‌اند. این کارها تضمین نمی‌کنند که فرد هرگز دچار دمانس نشود، اما می‌توانند از سلامت عمومی و مغز حمایت کنند. منبع: مؤسسه ملی سالمندی آمریکا، سلامت شناختی سالمندان

پرسش‌های متداول

آیا آسپرین از آلزایمر جلوگیری می‌کند؟

این پژوهش چنین نتیجه عمومی‌ای را ثابت نکرده است. موضوع آن بروز زوال عقل در یک زیرگروه ژنتیکی است، نه اثبات پیشگیری قطعی از آلزایمر برای همه.

آیا کاهش ۷۰ درصدی یعنی ۷۰ نفر از هر صد نفر نجات پیدا می‌کنند؟

خیر. این عدد کاهش نسبی است. اختلاف درصدهای گزارش‌شده، ۲٫۳ واحد درصد بوده است.

آیا این خبر برای فردی که همین حالا دمانس دارد هم کاربرد درمانی دارد؟

این تحلیل درباره پیشگیری از بروز دمانس بوده است؛ از آن نمی‌توان نتیجه گرفت که آسپرین علائم دمانس موجود را درمان می‌کند یا حافظه را برمی‌گرداند.

آیا باید برای تصمیم‌گیری درباره آسپرین، آزمایش ژنتیک بدهیم؟

این یافته هنوز مسیر تأییدشده‌ای برای تجویز آسپرین بر اساس آزمایش ژنتیک ایجاد نکرده است. صرف این خبر، دلیل کافی برای چنین تصمیمی نیست.

اگر پزشک قبلاً آسپرین تجویز کرده، آن را قطع کنیم؟

خیر؛ علت تجویز و وضعیت پزشکی هر فرد متفاوت است. برای بازبینی مصرف با پزشک تجویزکننده مشورت کنید.