مراقبت از بیمار دارای سوند معده در منزل

مراقبت از بیماری که به دلیل مشکلات بلع، بیماری‌های عصبی، سکته مغزی یا برخی جراحی‌ها قادر به دریافت غذای کافی از راه دهان نیست، نیازمند دقت و پیگیری منظم است. در چنین شرایطی ممکن است پزشک استفاده از سوند تغذیه معده را توصیه کند تا مواد غذایی، مایعات و در صورت مناسب بودن، داروها از طریق لوله وارد دستگاه گوارش شوند.

مراقبت صحیح از سوند، بررسی وضعیت بیمار، رعایت اصول بهداشتی هنگام تغذیه و توجه به علائم هشدار می‌تواند احتمال بروز برخی عوارض را کاهش دهد. اگر مراقبت از بیمار در منزل برای خانواده دشوار باشد، استفاده از خدمات پرستاری حرفه‌ای می‌تواند به ایمن‌تر شدن روند مراقبت و آموزش اعضای خانواده کمک کند.

ضربانساز با ارائه خدمات پرستاری در منزل در مشهد، امکان مراقبت از بیماران دارای سوند تغذیه و پیگیری وضعیت آنها در محیط خانه را فراهم می‌کند.

 

 

سوند معده چیست و چه زمانی استفاده می‌شود؟

سوند تغذیه، لوله‌ای است که برای رساندن غذا، مایعات و در برخی شرایط داروها به دستگاه گوارش استفاده می‌شود. این روش معمولاً زمانی مورد استفاده قرار می‌گیرد که بیمار نمی‌تواند به اندازه کافی و به شکل ایمن از راه دهان غذا یا مایعات دریافت کند.

از جمله شرایطی که ممکن است نیاز به تغذیه با سوند ایجاد کند می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• سکته مغزی و اختلالات بلع
• آسیب‌های مغزی یا کاهش سطح هوشیاری
• برخی بیماری‌های عصبی مانند پارکینسون و ALS
• برخی سرطان‌های سر، گردن و مری
• ناتوانی شدید حرکتی یا ذهنی
• بعضی جراحی‌های دستگاه گوارش، گلو یا ناحیه سر و گردن
• مشکلات شدید بلع که خطر ورود غذا به راه هوایی را افزایش می‌دهد

نوع سوند و مدت استفاده از آن به وضعیت بیمار و نظر پزشک یا تیم درمان بستگی دارد.

انواع سوند تغذیه؛ NG و PEG چه تفاوتی دارند؟

دو نوع سوند تغذیه که در مراقبت از بیماران در منزل بیشتر با آنها مواجه می‌شویم، سوند نازوگاستریک (NG) و سوند گاستروستومی (PEG) هستند.

سوند نازوگاستریک یا NG

سوند NG از طریق بینی وارد شده و از مسیر حلق و مری به معده می‌رسد. این نوع سوند معمولاً برای دوره‌های کوتاه‌تر تغذیه استفاده می‌شود و ممکن است در برخی بیماران پس از ترخیص از بیمارستان نیز مورد استفاده قرار گیرد.

در صورتی که سوند NG جابه‌جا شده باشد یا از جای خود خارج شود، نباید بدون اطمینان از قرارگیری صحیح آن، غذا، آب یا دارو از طریق سوند وارد شود.

 

 

سوند گاستروستومی یا PEG

در PEG، مسیر تغذیه از طریق پوست شکم مستقیماً به معده ایجاد می‌شود. این روش بیشتر برای بیمارانی استفاده می‌شود که برای مدت طولانی به تغذیه از طریق سوند نیاز دارند.

قرار دادن PEG یک اقدام پزشکی است که معمولاً در محیط بیمارستان و با روش آندوسکوپی انجام می‌شود؛ بنابراین مراقبت روزانه از PEG در منزل با گذاشتن اولیه سوند تفاوت دارد.

مراقبت از سوند معده در منزل چگونه انجام می‌شود؟

مراقبت از بیمار دارای سوند فقط به شست‌وشوی لوله محدود نمی‌شود. وضعیت محل ورود سوند، تحمل بیمار، نحوه تغذیه، وضعیت آب‌رسانی، داروها و علائم احتمالی عوارض نیز باید مورد توجه قرار گیرد.

راهنماهای تخصصی تغذیه از طریق لوله نیز بر رعایت اصول بهداشتی، بررسی وضعیت سوند و آموزش مراقب بیمار تأکید دارند. برای نمونه، راهنمای NHS درباره تغذیه از طریق سوند نازوگاستریک اطلاعات عملی درباره مراقبت و تغذیه از طریق NG ارائه می‌کند.

بررسی محل ورود سوند

در مورد سوند NG باید اطراف بینی و پوست محل عبور سوند به صورت منظم بررسی شود. قرمزی، زخم، ترشح غیرعادی یا تحریک پوستی می‌تواند نشانه‌ای از نیاز به بررسی بیشتر باشد.

در مورد PEG نیز محل ورود سوند روی شکم باید از نظر قرمزی، تورم، ترشح، خونریزی، درد یا سایر تغییرات غیرطبیعی بررسی شود.

تمیز نگه داشتن محل ورود سوند و رعایت دستورالعمل تیم درمان اهمیت زیادی دارد.

تغذیه بیمار از طریق سوند

غذا باید طبق برنامه‌ای که پزشک یا متخصص تغذیه برای بیمار تعیین کرده است، از طریق سوند داده شود. نوع محلول تغذیه، حجم هر وعده و تعداد دفعات تغذیه برای همه بیماران یکسان نیست.

هنگام تغذیه، بهتر است قسمت بالاتنه بیمار در وضعیت مناسب و معمولاً حدود ۳۰ تا ۴۵ درجه بالاتر قرار داشته باشد و بیمار بلافاصله پس از تغذیه به حالت کاملاً خوابیده درنیاید.

اگر بیمار هنگام تغذیه دچار تهوع، استفراغ، سرفه شدید، تنگی نفس، نفخ قابل توجه یا سایر علائم غیرعادی شد، تغذیه باید متوقف و وضعیت بیمار بررسی شود.

برای راهنمایی بیشتر درباره مراقبت و تغذیه در منزل می‌توان از مطالب آموزشی Cambridge University Hospitals درباره Tube Feeding at Home نیز استفاده کرد.

شست‌وشوی سوند معده

شست‌وشوی سوند طبق برنامه تعیین‌شده توسط تیم درمان به جلوگیری از انسداد لوله کمک می‌کند. مقدار و زمان شست‌وشو برای همه بیماران یکسان نیست و باید بر اساس نوع سوند، برنامه تغذیه، داروها و محدودیت مایعات بیمار تعیین شود.

اگر سوند به دلیل باقی‌مانده غذا یا دارو مسدود شده باشد، نباید با فشار زیاد سرنگ را وارد کرد؛ زیرا فشار بیش از حد می‌تواند به سوند یا بیمار آسیب برساند.

دادن دارو از طریق سوند معده

تمام داروها برای خرد کردن و تجویز از طریق سوند مناسب نیستند. بعضی قرص‌ها، به‌خصوص داروهای آهسته‌رهش یا برخی فرآورده‌های پوشش‌دار، ممکن است با خرد شدن خواص مورد انتظار خود را از دست بدهند.

به همین دلیل، قبل از دادن دارو از طریق سوند باید مناسب بودن شکل دارویی توسط پزشک یا داروساز بررسی شود. راهنمای NHS Specialist Pharmacy Service درباره تجویز دارو از طریق لوله تغذیه نیز بر بررسی شکل دارویی و روش مناسب تجویز تأکید دارد.

مراقبت دهان در بیمارانی که با سوند تغذیه می‌شوند

حتی اگر بیمار از طریق سوند تغذیه می‌شود، مراقبت از دهان همچنان اهمیت دارد. خشکی دهان، تجمع ترشحات و مشکلات دهان و دندان می‌تواند برای بیمار آزاردهنده باشد.

تمیز نگه داشتن دهان و دندان‌ها و توجه به وضعیت مخاط دهان باید بخشی از برنامه روزانه مراقبت از بیمار باشد.

اگر سوند NG از جای خود خارج شد چه کنیم؟

اگر سوند NG از بینی خارج شد یا احتمال می‌دهید جابه‌جا شده باشد، نباید تا زمان بررسی و تأیید موقعیت صحیح آن، غذا، آب یا دارو از طریق سوند داده شود.

جابه‌جایی سوند می‌تواند در شرایط خاص باعث ورود محتویات به مسیر تنفسی شود. به همین دلیل، تأیید محل قرارگیری سوند پیش از استفاده اهمیت زیادی دارد.

در صورت خروج یا جابه‌جایی سوند، با پزشک، مرکز درمانی یا پرستار آموزش‌دیده تماس بگیرید و از روش‌های غیرعلمی برای تشخیص محل سوند استفاده نکنید.

راهنماهای ایمنی NHS نیز بر اهمیت تأیید موقعیت صحیح سوندهای نازوگاستریک پیش از استفاده تأکید دارند.

اگر سوند PEG از جای خود خارج شد چه کنیم؟

خروج PEG از محل خود می‌تواند یک وضعیت فوری باشد، به‌خصوص اگر مدت زیادی از گذاشتن سوند نگذشته باشد. در چنین شرایطی نباید سوند را بدون ارزیابی پزشکی مجدداً وارد کرد.

اگر PEG از محل خارج شده، بیمار را از نظر درد، خونریزی، ترشح و سایر علائم بررسی کنید و برای ارزیابی پزشکی سریع اقدام کنید.

علائم هشدار در بیمار دارای سوند معده

خانواده یا مراقب بیمار باید در صورت مشاهده علائم غیرعادی، موضوع را جدی بگیرد. موارد زیر می‌توانند نیازمند بررسی پزشکی باشند:

• تب
• درد قابل توجه شکم یا محل ورود سوند
• قرمزی یا تورم شدید اطراف PEG
• خونریزی یا ترشح غیرعادی
• خروج محتویات معده از اطراف PEG
• انسداد یا نشت سوند
• تهوع یا استفراغ مکرر
• سرفه یا مشکلات تنفسی هنگام تغذیه
• تغییر ناگهانی وضعیت هوشیاری یا حال عمومی بیمار
• جابه‌جایی یا خروج سوند

شدت و اهمیت هر یک از این علائم به وضعیت بیمار بستگی دارد و در موارد شدید باید ارزیابی پزشکی فوری انجام شود.